,

آیا تک فرزندی موجب بهترشدن کیفیت تربیت فرزندان می شود؟

تک فرزندی

مقوله ی کنترل جمعیت مسئله ای است که امروزه در سطح خانواده و اجتماع از اهمیت بسزایی برخوردار است. کیفیت زندگی خانوار ها در جوامع امروزی به سمتی پیش می رود که میل به داشتن فرزند کمتر در بین والدین را تقویت می کند. رویکردی که در حال حاضر در جامعه حاکم است سبب پیدایش خانوارهایی با فرزندان کمتر و در نتیجه بروز مشکلاتی در سطح خانواده و جامعه شده است. تفکری که پیش تر در بین خانواده ها به عنوان رویکرد صحیح در زمینه مدیریت فرزند آوری مطرح بوده، شعار ” فرزند کمتر زندگی بهتر ” یا همان تک فرزندی بوده است.

۲۴-fwyd-w-mshkhlt-tkh-frzndy

 

اما نتایج تحقیقات میدانی در جوامعی که در گذشته با مشکل افزایش جمعیت مواجه بوده ومجبور به اجرای سیاست های کنترل جمعیت در سطح جامعه شده اند نشان می دهد این رویکرد نه تنها مشکلی را برطرف نساخته بلکه سبب بروز مشکلات جدیدتر در سطح خرد و کلان نیز شده است.

ما در این مقاله سعی داریم ضمن بر شمردن مزایای تک فرزندی که سبب رغبت خانواده ها به آن شده، مشکلات و معایبی را که این پدیده برای خانواده و مهم تر از آن زندگی فردی فرزند سبب می شود ، مورد بررسی قرار دهیم.

مزایا و معایب سیاست تک فرزندی

مواردی که مطرح خواهند شد حاصل تحقیقات میدانی ناشی از اجرای این سیاست در کشور چین است.

مزایا

  • در سطح خانواده

  1. کاهش مخارج دوران رشد فرزند

هر چه تعداد فرزندان در خانواده کمتر باشد سطح مخارج خانواده کمتر خواهد شد. به عنوان مثال هزینه های مالی خانواده از قبیل تهیه پوشاک، خوراک، تامین امکانات آموزشی برای رشد فرزند کاهش می یابد.

  1. تضمین تامین آینده فرزند

هر چه تعداد فرزندان کمتر باشد ، دغدغه های فکری خانواده برای تامین شغل ، مسکن و ازدواج فرزندان کاهش می یابد. در خانواده های کم جمعیت حمایت مالی از فرزندان و فراهم کردن زمینه ی ایجاد شغل و مسکن و شرایط ازدواج ، هزینه ی کمتری را به همراه دارد.

 

  1. مدیریت کیفیت تربیت فرزند

تفکر موجود در بین خانواده ها در بحث کیفیت تربیت چنین است که هرچه تعداد فرزندان کمتر باشد تمرکز والدین جهت پیگیری رشد و پرورش کودکان در محیط منزل و اجتماع بیشتر خواهد شد و کنترل آنها راحت تر صورت می پذیرد.

به عنوان نمونه می توان به این نکته اشاره کرد مادرانی که با تعداد فرزندان کمتری مواجه هستند ، دغدغه فکری کمتری پیرامون پیگیری فعالیت فرزندان خود در محیط بیرون از منزل ،محیط آموزشی و روابط دوستانه دارند.

  1. تمرکز امکانات مالی بهتر برای فرزندان کمتر

در صورت تک فرزند بودن خانواده ، کلیه امکانات رفاهی خانواده تنها به یک نفر تعلق می گیرد. در نتیجه فرزند در رفاه بیشتری بسر می برد و نیازهای او از قبیل تهیه پوشاک، خوراک و امکانات اموزشی در بالاترین سطح کیفی براورده می شود.

parents-playing-with-only-son_ptz21i

  • در سطح اجتماع

  1. کنترل جمعیت

این موضوع که فرزند آوری کمتر سبب کنترل جمعیت در سطح جامعه می شود، امری بدیهی است. مزیت این روند در جوامعی نمود پیدا می کند که با مشکل انفجار جمعیت و رشد بی رویه موالید روبرو هستند.

  1. تقسیم بهتر امکانات رفاهی و ارتقاء کیفیت خدمات اجتماعی

در جوامع کم جمعیت ، تقسیم امکانات رفاهی برای دولت در سطح جامعه آسان تر خواهد بود به این معنا که سطح هزینه ای که دولت میبایست صرف خدمات اجتماعی کند با کاهش جمعیت تقلیل می یابد. برای مثال هر چه میزان آمد و شد به سبب کثرت جمعیت در یک محدوده ی اجتماعی  بیشتر باشد امکانات عمومی موجود سریعتر دچار فرسودگی می شود. در نتیجه بار مالی بیشتری را بر دولت تحمیل می کند. در حالیکه اگر این بار مضاعف از دوش دولت برداشته شود،این هزینه می تواند در جای دیگر صرف ایجاد امکانات جدیدتر شود.

۶۳۶۰۱۸۴۹۸۱۹۹۰۹۳۷۹۷-۱۵۸۴۰۷۰۲۸۲_only-child-stats

  1. کاهش مشکلات اجتماعی ناشی از افزایش جمعیت

در بحث میزان جرم و جنایت ، هرچه جمعیت یک جامعه بیشتر باشد توزیع عادلانه امکانات رفاهی در اجتماع کاهش و در نتیجه میزان وقوع ناهنجاری در سطح جامعه افزایش می یابد. در این جوامع ، به دلیل کمبود منابع شهری از قبیل : نبود زمین کافی جهت تهیه مسکن، کمبود منابع غذایی و همچنین کاهش درصد یافتن شغل مناسب با درامد کافی آمار وقوع جرم افزایش می یابد . در حالیکه در جوامع کم جمعیت علاوه بر کاهش دغدغه درامر  برنامه ریزی جهت تخصیص امکانات ، تسلط دولت بر کنترل مشکلات و معضلات بیشتر خواهد بود .

معایب تک فرزندی

  • در سطح خانواده

تک فرزندی

  1. مشکلات عاطفی ناشی از تنهایی فرزند

 نتایج حاصل ازتحقیقات روانشناسان حاکی از آن است که تک فرزندها به دلیل عدم درک حضور فرزند دیگر در دوران رشد خود ، دچار مشکلات روانشناختی می شوند که از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد :

 عدم درک درست از روابط عاطفی درون خانواده به سبب نداشتن روابط متقابل خواهر- برادری ، افسردگی ناشی از تنهایی و پیوست آن درونگرایی، حساسیت بیش از حد فرزند در نتیجه ی تمرکز توجه والدین ، کاهش توانایی حل مشکلات ، بروز رفتار های هیجانی از قبیل فوران انرژی به دلیل نداشتن تجربه و مهارت لازم جهت کنترل احساسات و مدیریت روابط در محیط های شلوغ و …

  1. بروز مشکلات تربیتی ناشی از تمرکز توجه به تک فرزند

یکی از مشکلات احتمالی خانواده های تک فرزند ، بروز پدیده ای است تحت عنوان ”  The Little Emperor Syndrome” (سندروم امپراطور کوچک). تک فرزند بودن، بدان معناست که تمامی توجهات و منابع والدین فقط و فقط بر روی یک فرد متمرکز شود. در نتیجه مهیا بودن بی چون و چرای امکانات مورد درخواست فرزند سبب بروز رفتارهای خودخواهانه در کودک خواهد شد.

  1. کاهش سلامت جسمی فرزند

تک فرزندها به دلیل حس تنهایی ، نداشتن همبازی و انگیزه جهت تحرک دچار اختلالات جسمی از قبیل افزایش وزن ناشی از عدم تحرک و یا سو تغذیه در نتیجه ی کاهش اشتها و بد غذایی می شوند و به این ترتیب سلامت جسمی کودک به خطر می افتد.

تک فرزندی

  1. ازبین رفتن نقش های خانواده (خاله، دایی و…)

از نتایج آشکار تک فرزندی ، حذف نقش های خانواده از قبیل خاله، دایی، عمو و عمه در نسل های بعد می باشد ، در نتیجه این حس تنهایی مضاعف شده و به نسل های بعد نیز منتقل می شود .

  1. عدم درک ارتباطات صحیح اجتماعی با منشا درون خانواده

خانواده بستری است که فرزندان می توانند در آن مهارت های لازم جهت برقراری ارتباط با سایرین را کسب کنند و برای ورود به اجتماع مهیا شوند. خانواده به عنوان نمونه ای از یک جامعه کوچک این زمینه را برای فرزندان فراهم می کند تا کودکان از طریق حل مسائل به وجود آمده در تعاملات درون خانواده به مرور زمان توانایی ارتباط صحیح و مهارت حل مشکل در اجتماع را به دست آورند. این در صورتی است که در خانواده های تک فرزند این ویژگی وجود ندارد و در واقع امکان این نوع رشد برای کودک سلب و یا محدود می شود. معمولا تک فرزندها به دلیل ابتلا به “سندروم امپراطور کوچک” ، تحمل شنیدن نقد و وقایع خلاف خواست خود را ندارند؛ در نتیجه با روحیه ای تهاجمی سعی در حل مسائل داشته که پیوست آن توانایی برخورد منطقی با مشکلات و معضلات در آنان کاهش می یابد. 

  1. کاهش روحیه تحرک و کار گروهی

کودکانی که تنها زندگی می کنند به دلیل عدم کسب مهارت لازم در ارتباط با سایرین، معمولا با کاهش روحیه ی مشارکت پذیری و کار جمعی مواجه می شوند ؛ به این معنا که خودرای بودن فرزند مانع از پذیرش همکاری با سایر افراد جامعه شده  و در نتیجه فرد را در کار گروه منزوی و منفعل می کند.

  1. افزایش بار مسئولیت آتی فرزندان در قبال والدین

از جمله پیامد های منفی دیگر این سیاست برای فرزندان در آینده نزدیک این است که هر فرد شاغل با بار تکفل سنگینی مواجه خواهد شد زیرا این فرد می بایست به تنهایی معاش پدر و مادر بازنشسته و احتمالا والدین آنان را نیز تامین کند. درحالی که اگر تعداد فرزندان بیشتر باشد این بار مسئولیت بین آنان تقسیم شده و فشار کمتری به فرد وارد می شود. معمولا در این خانواده ها به دلیل مشغله ی کاری فرزندان این مسئولیت به درستی بجا آورده نمی شود.

gty_child_playing_with_car_jc_150107_12x5_1600

  1. تنهایی والدین در آینده

در خانواده های تک فرزند والدین بعد از تشکیل خانواده و استقلال فرزند به شدت دچار تنهایی می شوند، زیرا به دلیل مشغله های فرزند امکان نگهداری از والدین برای آنان کمتر شده و والدین بیشتر اوقات میانسالی و کهولت خود را در تنهایی به دور از فرزند می گذرانند. در حالیکه اگر تعداد فرزندان بیشتر باشد بر فرض مشغله های یک فرزند ، امکان نگهداری از والدین برای فرزند دیگر وجود دارد.

  1. افزایش سقط جنین

یکی از تبعات تاکید بر سیاست تک فرزندی، افزایش سقط جنین در خانواده ها است. بدین صورت که چنانچه بارداری زودتر از موعد برنامه ریزی شده و یا بعد از فرزند اول اتفاق بیفتد ، به دلیل تاکید برتفکر تک فرزندی احتمال اقدام مادر به سقط جنین افزایش می یابد. یکی دیگر از تبعات منفی سقط جنین برهم خوردن توازن جنسیتی می باشد. طی تحقیقی که در کشور چین در سال ۲۰۱۰ میلادی صورت گرفته نسبت جنسیت در هنگام تولد ۱۱۸ پسر به ازای ۱۰۰ دختر است که بسیار بالاتر از معیار استاندارد ۱۰۵ به ۱۰۰ محسوب می شود . دلیل این اتفاق علاقه ی والدین به داشتن فرزند پسر است که سبب سقط جنین دختر می شود. یکی دیگر از تبعات این اتفاق در کشور چین تولد دختران بی هویت و بدون شناسنامه می باشد ، زیرا چنانچه هویت دختر به عنوان تنها فرزند خانواده ثبت شود امکان داشتن پسر به عنوان فرزند دوم از خانواده از سلب می شود.

معایب تک فرزندی در اجتماع

پیر شدن بافت جمعیت و کاهش نیروی کار

به علت اجرای سیاست تک فرزندی، میزان نسبت موالید به مرگ و میر کاهش یافته و در نتیجه این روند سبب پیر شدن بافت اجتماع می شود. با افزایش میانگین سنی افراد جامعه، نیروی کار جوان و پیوست آن میزان تولید کاهش یافته، اقتصاد کشور پویایی خود را از دست می دهد و همچنین نیروی دفاعی کشور تحلیل می رود. زیرا در کشوری که میزان نیروی جوان زیاد باشد، توان دفاعی کشور به هنگام بروز جنگ و مدیریت بحران در صورت وقوع حوادث و بلایای طبیعی افزایش می یابد.

 

مواردی که مطرح شد اشاره ای کوتاه و گذرا به معایب و مزایای سیاست تک فرزندی بود. اما نکته ی حائز اهمیت این است که با توجه به توضیحات ارائه شده ، توجه و تمرکز بیشتر به کدام سمت معطوف شود، مزایای تک فرزندی یا معایب آن ؟

برای پی بردن به این مهم، نیاز است مزایا و دفاعیات این سیاست دقیق تر مورد نقد و بررسی قرار گیرد.

تک فرزندی

  1. کاهش مخارج درونی تربیت فرزند

نقد:

       رویکرد غلط حاکم در خانواده در بحث تامین مخارج فرزندان، چنین است که خانواده ها می بایست نهایت هزینه و امکانات موجود را صرف فرزندان خود کنند که نتیجه ی این تفکر، تحمیل بار اقتصادی سنگین بر خانواده در پروسه رشد و پرورش فرزندان است. در حالیکه می توان با کاهش این توقعات، چه در والدین و چه در فرزندان، این هزینه ها را تقلیل داد. برای مثال رفتن به کلاس های متعدد آموزشی و فوق برنامه به طور همزمان ، در اختیار گذاشتن امکانات تفریحی از قبیل تبلت، موبایل، بازی های کامپیوتری و … و همچنین اسراف در تهیه خوراک و پوشاک برای فرزندان ضرورت چندانی ندارد.

  1. تضمین تامین آینده فرزند

یکی از انگیزه های تاکید بر تک فرزندی، تضمین تامین اینده فرزند می باشد، بدین معنا که هر چه تعداد فرزندان کمتر باشد توانایی تهیه ی شغل و مسکن در آینده فرزندان برای والدین راحت تر می باشد . برای حل این مشکل ابتدا می بایست روحیه ی تلاشگری و سخت کوشی در فرزند تقویت شده و همچنین سطح توقعات برای یافتن شغل و کسب در آمد بالا در والدین و فرزند کاهش یابد. تاکید خانواده ها معمولا بر تامین مسکن مستقل برای فرزندان می باشد در حالیکه ادغام محیط زندگی فرزندان و والدین می توان تا حد زیادی مشکل تامین مسکن در زندگی آتی فرزندان را حل نماید.

  1. مدیریت کیفیت تربیت فرزند

تاکید بر این است که هرچه تعداد فرزند کمتر باشد، پیگیری والدین بر کنترل کیفیت آموزش و پرورش فرزند آسان تر خواهد بود. در حالیکه بالعکس از تبعات این تمرکز و توجه ، حساسیت بیش از حد مادر به فرزند و در نتیجه ی آن بروز مشکلاتی از قبیل وابستگی فرزند به مادر، عدم کسب مهارت زندگی در فرزند و بروز پدیده ی “سندروم امپراطور کوچک”، سلب انگیزه ی تلاشگری در فرزند جهت حل مشکلات فردی و … می شود .

  1. تمرکز امکانات مالی بهتر برای فرزندان کمتر

خانواده ها تصور می کنند در شرایط تک فرزندی، فراهم کردن امکانات برای فرزندان کمتر با کیفیت بهتری صورت می پذیرد. فراهم کردن کلیه امکانات مورد احتیاج برای فرزندان در بهترین شرایط مالی خانواده ، نه تنها به نفع فرزند نیست بلکه آثار سو در تربیت و پرورش کودک به همراه دارد. چنانچه خانواده ای بخواهد فرزندی کوشا و موفق داشته باشد ، می بایست روحیه تلاش و تحرک را در فرزند خود برای تامین خواسته های وی تقویت کند، در غیر این صورت ، با در اختیار قرار دادن کلیه امکانات رفاهی ، فرزند فردی خودخواه ، تنبل ، وابسته به والدین و قدرناشناس به بار می آید که این مسئله سبب می شود فرزند در زندگی فردی آینده خود دچار مشکلات عدیده ای از قبیل ناتوانی در تامین هزینه های خود و مدیریت مالی شود.

تک فرزندی

از جمله مزیت هایی که برای سیاست تک فرزندی در سطح اجتماع بر شمردیم ، ارتقاء کیفیت خدمات رفاهی می باشد؛ این در حالی است که این یک  ضعف از ناحیه دولت است که نتوانسته است مدیریت درست در شرایط جمعیتی متفاوت(چه پر جمعیت و چه کم جمعیت) را ارائه دهد .برطرف شدن این ضعف به برنامه ریزی اصولی و بلند مدت دولت جهت ارائه ی خدمات رفاهی در سطح جامعه باز می گردد.

نتیجه:

با بررسی تک تک موارد مزایا و معایب تک فرزندی ، این نتیجه حاصل شد ضررهای که از معایب تک فرزندی عاید خانواده می شود بیش از سودی است که از مزایای این سیاست حاصل می شود. در واقع بیشترین سود اجرای این سیاست متوجه دولت می باشد ، زیرا در این صورت دولت با صرف کمترین هزینه مادی و معنوی، بیشترین سود لازم را کسب می کند .

 

منابع:

  1. روزنامه انگلیسی زبان تایمز هند ، http://timesofindia.indiatimes.com
  2. مقاله نوشته دکتر الیسا دی اِیشن پی اچ دی روانشناسی دانشگاه نورت وسترن http://www.personalityresearch.org
  3. مرکز ملی اطلاعات زیست فناوری امریکا، http://www.ncbi.nlm.nih.gov

 

لطفا نظرات خود را در رابلطه با تک فرزندی برای ما ارسال کنید.

 

به این پست رای بدین
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.